English Corner,  Học và Làm

Nghịch lý Catch-22

Catch 22 là gì?

Catch-22 is an impossible situation where you are prevented from doing one thing until you have done another thing that you cannot do until you have done the first thing.

Catch-22 là một tình huống khi bạn không thể làm một điều gì đó cho đến khi bạn hoàn thành một điều khác mà bạn không thể thực hiện cho đến khi bạn hoàn thành điều đầu tiên.

Đây là định nghĩa về Catch-22 trong từ điển Cambridge online. Có thể hiểu, đây là một tình huống tiến thoái lưỡng nan mà khó có giải pháp do các điều kiện mâu thuẫn hoặc phụ thuộc vào nhau. Khái niệm này cũng được dùng để ám chỉ các quy tắc, luật lệ mang tính quan liêu gây khó chịu.

Nguồn ảnh: Internet

Đọc thì có vẻ loằng ngoằng khó hiểu nhưng hóa ra trong cuộc sống, chúng ta gặp rất rất nhiều tình huống Catch-22. 

Một ví dụ đơn giản nhất: Để được nhận vào làm việc, bạn cần kinh nghiệm. Nhưng để có kinh nghiệm, bạn phải từng làm việc đó rồi. Đây chính là Catch-22.

Nguồn gốc khái niệm Catch-22

Khái niệm Catch-22 được đề cập đến lần đầu tiên trong cuốn tiểu thuyết cùng tên của Joseph Heller xuất bản năm 1961. Cuốn sách đã được dịch ra tiếng Việt với tên gọi Bẫy 22. Cuốn sách lấy bối cảnh Chiến tranh thế giới thứ 2, kể về câu chuyện của Đại úy Yossarian thuộc Quân đoàn không quân Mỹ. 

Yossarian muốn giải ngũ và cách duy nhất để được giải ngũ là yêu cầu bác sĩ tâm lý đánh giá về sự tỉnh táo, sáng suốt của mình với hi vọng  anh không còn tỉnh táo và sáng suốt để thực hiện nhiệm vụ bay. Thế nhưng, vị bác sĩ Doc Daneeka đã chỉ ra rằng chính yêu cầu này lại thể hiện sự tỉnh táo và sáng suốt của Yossarian, do đó, không thể đưa ra kết luận Yossarian thiếu tỉnh táo và sáng suốt. Bác sĩ Doc Daneeka gọi đó là Catch-22.

Bộ phim Catch-22 dựa trên cuốn tiểu thuyết cùng tên của Heller

Khái niệm này sau đó xuất hiện xuyên suốt cuốn sách, ám chỉ những sự kì quặc trong hệ thống quân đội khi những luật lệ đưa ra thường chống lại những người thuộc tầng lớp thấp hoặc khiến họ không thể thực hiện được.

Tại sao lại là con số 22?

Thật ra, con số 22 không có ý nghĩa gì đặc biệt. Heller ban đầu muốn chọn số 18 (Catch-18), nhưng cuốn sách Mila 18 nổi tiếng lại xuất bản trước cuốn tiểu thuyết của Heller không lâu nên ông và nhà xuất bản quyết định chọn số 22 vì nó… thuận tai. 

Tiểu thuyết Catch-22 đã được dịch ra tiếng Việt với tựa đề Bẫy 22
Nguồn ảnh: Internet

Catch-22 sau đó được sử dụng rất phổ biến, trong cả đời thường và các cuốn sách hay thậm chí nghiên cứu khoa học. Tuy vậy, khi chuyển ngữ, hầu như không thể tìm được cụm từ tương đương trong tiếng Việt có thể diễn đạt trọn vẹn ý của Catch 22. Thông thường, có thể dịch là Tình thế tiến thoái lưỡng nan hoặc Nghịch lý.

Nguồn: Wikipedia